ایج نامه

از شهر ایج که در فارسی ایگ گویند ،مردانی بزرگ برخاسته اند .مانند

مولای اعظم / ملاذ افاضل امم /کاشف مشکلات عقلیه /ناسخ معظلات نقلیه /قاضی عضد الدین عبد الرحمان بن احمد ایجی ......شارح کتاب مختصر اصول و صاحب کتاب مواقف که مانند این دو کتاب در علم اصول و کلام نوشته نگشته است .سالها در شیرازبه لقب افضل القضات باقی بود و در سال 760 وفات یافت .{{{فارسنامه ناصری /نوشته حسن بن حسن فسایی/جلد دوم /صفحه 1373/}}}

در مورد قاضی عضد الدین ایجی شاعر ایران زمین خواجه حافظ شیرازی که از جمله شاگردان و ملازمان قاضی محسوب میشود چنین میگوید :

به عهد سلطنت شاه شیخ ابو السحق          

به پنج شخص عجب ملک فارس بود آباد

نخست پادشاهی همچو او ولایت بخش

که کلام خلق روا کرد و داد و عیش بداد

دگر مرد اسلام شیخ مجد الدین

که فضلییتی به از او آسمان ندارد یاد

دگر شهنشه دانش عضد که در تصنیف

بنای کار مواقف به نام شاه نهاد

دگر بقیم ابوال شیخ امین ابوین

که یمن همت او رها ی بسته کشاد

دگر قویم چو حاجی قوام دریادل

که نام نیک ببرد میان به بخشش و داد

قاضي عضدالدين ايجي؛ دانشمند فارسي



مولانا عضدالدين عبدالرحمان بن احمدبن عبدالغفاربن احمد شافعي اشعري حكمي ايجي شيرازي، مشهور به «عضدي»، «عضد» و «قاضي عضدالدين»، عالم و محقق قرن هشتم هجري است. در 701 ق در شهر ايج يا ايگ، در استان فارس و از توابع استهبان، مركز حكومت شبانكاره گان به دنيا آمد. عضدي كودكي و ايام تحصيل را در شيراز سپري كرد و شاگرد شيخ زين الدين هيكي، از شاگردان ناصرالدين بيضاوي بود. وي پس از آموختن كلام، فقه و حكمت الهي به مقام قاضي القضاتي شيراز رسيد و آن قدر در كارش موفق بود كه چند سال بعد سلطان ابوسعيد، آخرين پادشاه مغول، وي را به مقام قاضي القضاتي ايران منصوب كرد. شاه ابواسحاق اينجو شاگرد قاضي عضد بود و مي توان از ديگر شاگردان وي عبيد زاكاني، شيخ امين الدين كازروني و خواجه حافظ شيرازي را نام برد
    قاضي عضد بسيار سخي و ثروتمند بود و به طلاب علوم ديني بسيار انعام مي داد. احمدبن حجر نيز در كتاب درر، وي را پيشوايي معقول، بخشنده و ثروتمند دانسته است. همچنين خواندمير در حبيب السير آورده است: «آن جناب سرآمد فضلا، محققين و افضل علماي مدققين بود، در مبادي ايام شباب به تكميل فنون معقول و منقول و تحصيل فروع و اصول موفق گشته و به افاده مشغول مي فرمود. برخي نيز گفته اند كه ايجي رندي پيشه كرد و به زبان طنز و هزل از خرابي زمان و فساد مردم انتقاد مي كرد. عبيد زاكاني براي او حكايت هايي طنزآميز آورده است. لطيفه هايي نيز به نقل از او در گلشن لطائف آمده است. مولفان درباره تاريخ درگذشت قاضي عضد به اختلاف سخن گفته اند، اما روشن است كه قاضي عضد سرانجام بدي داشت. وي به خشم ملك اردشير گرفتار شد و به زنداني در يميان، واقع بر كوهي مشرف بر زادگاهش افتاد و در 756 و يا 760 ق در زندان از دنيا رفت از آثار مشهور قاضی عضد ایجی می توان المواقف نام برد كتاب‌هاي ارزشمند «المواقف في علم الکلام» ايجي، «شرح المواقف» ميرسيدشريف جرجاني، «تعليقه چلبي» و «تعليقه سيالکوتي» بر شرح‌المواقف است كه درمركز پژوهشي دائرةالمعارف علوم عقلي اسلامي وابسته به مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني رحمه الله تعالي با شيوه‌اي خاص تهيه شده و در اختيار پژوهشگران علوم عقلي به ويژه علاقه‌مندان علم كلام اسلامي قرار گرفته است.

در اين مرکز چندين عنوان از منابع مهم علم کلام چکيده و نمايه شده است. دليل انتخاب کتاب المواقف في علم الکلام و شروح آن اين است که اين کتاب اثر يکي از برجسته ترين عالمان اهل سنت ايران در قرن هشتم هـ .ق به نام قاضي عضد‌الدين ايجي است و مواقف در ميان تأليفات ايجي، مهم‌ترين اثر وي به شمار مي‌آيد و در شهرت او، حتي در زمان حياتش نقش بسزايي داشته است و اين کتاب از جامع‌ترين متون کلامي و يک دوره کامل کلام کلاسيک به شمار مي‌آيد.

در معرفي اين اثر مهم و تعليقه‌هاي آن مناسب است که بيافزاييم:

مواقف از حيث محتوا و تبيين مطالب اثري ابتکاري نيست بلکه با هدف تدريس در مدارس علمي نگارش‌يافته و مؤلف به خوبي از عهده آن برآمده است. اين کتاب در زمان حيات ايجي جلب توجه كرد و از آن پس، همواره مورد توجه انديشمندان و حوزه‌هاي درسي بود. حواشي و شرح‌هاي گوناگون اين کتاب از اهميت آن حکايت دارد.

در ميان شرح‌هاي مواقف، شرح جرجاني مطلوب‌تر از همه است و بيشتر مقبول طبع‌ها واقع گشته است. شيوه جرجاني در شرح مواقف بر پرهيز از اطناب ممل و اختصار مخل است. از اين رو اين شرح مختصر‌تر از ديگر شرح‌هاي مواقف است. اين شرح که در حوزه‌هاي علوم ديني و در دانشگاه‌هاي اهل سنت و شيعه در زمره متون درسي قرار داشته است، تنها شرحي است که همواره مورد توجه بوده و هم ‌اکنون نيز در دسترس است و حتي در برخي از رشته‌هاي دانشگاهي، جزو مواد امتحاني دانشجويان دوره دکتري محسوب مي‌گردد. کتاب مواقف و شرح جرجاني بر آن، نزد دانشمندان غربي نيز مطرح بوده و برخي از آنان، به معرفي و نشر آن پرداخته‌اند.

کتاب شرح مواقف در سال‌هاي 1239 و 1311 هـ.ق به طبع آستانه و در سال 1260 در لکناو و به سال 1325 و 1327 هـ.ق در قاهره به چاپ رسيده است. دو چاپ از اين کتاب، هم اکنون در دسترس است: يکي چاپ منشورات شريف‌رضي است که بر اساس چاپ مطبعة السعاده مصر با تصحيح بدرالدين نعساني در 1325 ق افست شده است. اين چاپ در اين نرم افزار استفاده شده است. چاپ ديگر به تصحيح محمود عمر د‌مياطي است که در منشورات محمد علي بيضون بيروت به سال 1419 هـ ق نشر يافته است.


    ٭ به نقل از كتاب 
    <تقويم تاريخ، فرهنگ و تمدن اسلام و ايران> 

و دیگر نامدار ایج میتوان :

شیخ مشایخ زمان /قدوه اهل علم و عرفان /شیخ قطب الدین محمد ایجی نام برد که کتاب مزارات شیراز از آثار برجسته او به شمار میرود . این عارف کثیر الخیر داعم ذکر و صاحب قلب سلیم و طریق مستقیم بود و در سال 785در شیراز وفات یافت .

دیگر نامدار ایج :مقدای اکابر امم برهان حکماءعرب و عجم ملا صفی الدین ایجی سالهای سال به نشر علوم حکمت و کلام و ریاضیات اشتغال داشت و استاد فضلاو علی ملا جلال الدین دوانی بر سبیل افتخار او را استاد خود شمرده است و در سال 860 وفات یافت .

دیگر نامدار ایج : خواجه سیف الدین مظفر ایجی شبانکاره سالها وزیر سلطان معظم خاقان مکرم شاه سلطان حسین بایقرا گورکان بود و حس حسادت و سعایت اضداد در سال 891کشته گردید .{{{فارسنامه ناصری/نوشته حسن بن حسن فسایی /جلد دوم /صفحه 1374}}}